Projekt

programu komputerowego

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„Mój słownik”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

opracowany z myślą o dzieciach niesłyszących

w wieku 7 – 9 lat

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                Opracowanie: Grażyna Bartosik

 

 

 

 

 

 

 

 

Wstęp.

 

            Dziecko niesłyszące nie ma możliwości prawidłowego odbioru wyrazów jako nośników znaczeń. Rehabilitacja polega między innymi na wypracowaniu metod komunikacji z otoczeniem, który to proces umożliwiłby poznawanie świata otaczającego, co z kolei zwrotnie byłoby podstawą satysfakcjonujących interakcji społecznych oraz radzenia sobie w środowisku.

            Działania edukacyjne mające na celu kształtowanie pojęć w umyśle dziecka napotykają duże trudności. Każdy wyraz musi być wielokrotnie powtórzony, zanim zostanie przez dziecko zapamiętany.

            Mimo solidnej pracy ze strony nauczyciela i ucznia część materiału słownego zapamiętanego przez dziecko po pewnym czasie zostaje zapomniana. Trzeba zatem co jakiś czas wracać do ośrodków już omówionych i znów skupić się na opanowywaniu tego samego słownictwa. Jest to postępowanie nieekonomiczne i między innymi w wyniku tego zasób pojęć uczniów niesłyszących różni się tak znacznie od liczby pojęć, którą operują ich słyszący rówieśnicy.

            Program „Mój słownik” jest w stanie w dużym stopniu poprawić ten stan rzeczy, sprawić, że uczeń sam przejmie odpowiedzialność za stan swojej wiedzy, będzie na bieżąco kontrolował jej poziom, będzie pracował w optymalnym dla siebie tempie, będzie codziennie obserwował przyrost swojej wiedzy, więc nauka będzie mu sprawiała radośc, budowała jego wiarę w siebie i motywowała do dalszej pracy.

 

 

Założenia programowe.

 

            Proponowany przeze mnie program „Mój słownik” ma być programem opracowanym na bazie już istniejącego programu do nauki języków obcych znanego pod nazwą Super Memo 98, zmodyfikowanym dla potrzeb edukacji osób z uszkodzonym słuchem.

            Jest on przeznaczony dla dzieci niesłyszących, które nie są zdolne przyswajać w naturalny sposób podstawowego słownictwa, służącego nazywaniu obiektów otaczającego świata, niektórych czynności i cech.

            Program powinien być realizowany przez dzieci klas początkowych aż do trwałego opanowania przez nich treści programowych.

            W tej wersji można go wykorzystywać w szkołach specjalnych dla dzieci niesłyszących, gabinetach logopedycznych i domach rodzinnych.

            Nauczyciel ma możliwość samodzielnego rozszerzania bazy o nowe słowa w zależności od diagnozowanych przez niego potrzeb.

            Zastosowanie programu „Mój słownik” pozwoli na ekonomiczniejszą i efektywniejszą pracę nad kształtowaniem języka dziecka niesłyszącego.

 

 

 

 

 

Cele programu.

           

            Zasadniczym celem programu jest wzbogacanie czynnego i biernego słownictwa dziecka niesłyszącego pracującego z programem.

Naturalnymi celami są ponadto:

-         trwałe pamiętanie opracowywanego słownictwa,

-         rozwijanie resztek słuchowych poprzez dostosowanie natężenia emitowanego dźwięku do posiadanego ubytku słuchu,

-         rozwijanie umiejętności interpretowania znaczenia odbieranych bodźców słuchowych,

-         wyrabianie pamięci słuchowej i motorycznej,

-         wdrażanie do korzystania z komputera jako urządzenia wspierającego rozwój poznawczy,

-         automatyzacja kojarzenia obiektu z jego nazwą.

 

Sposób funkcjonowania.

 

            Program zawiera zestaw słów i odpowiadających im ilustracji. Proces nauki składa się z trzech etapów:

1)      powtórki zaległych jednostek,

2)      opanowywania nowych jednostek

3)      utrwalania.

 

W danym momencie na ekranie pojawia się trójdzielne okno dialogowe, pasek ocen oraz pasek statystyki.

 

 

	(co?)              l................................
	jabłko
(4_2) 10	Ocena: ....................................

 

W jednej części okna dialogowego pojawia się ilustracja (np. jabłko). W drugiej części jest miejsce, w które dziecko ma wpisać nazwę widzianego przedmiotu. W trzeciej części, po zatwierdzeniu pojawia się wyraz „jabłko” i słychać słowo „jabłko”. Program „Mój słownik” zakłada również rozwijanie resztek słuchowych.

Jeżeli dziecko wpisało poprawnie nazwę, zadanie zostaje mu zaliczone, jeżeli błędnie, zadanie nie jest mu zaliczone i na koniec pracy, w trakcie utrwalania będzie musiało być powtórzone aż do skutku.

Po kolejnym zatwierdzeniu (kliknięcie Enter) pojawia się kolejna ilustracja i kolejne zadanie.

Dziecko samo decyduje, ile nowych wyrazów chce opanować w danym dniu. Powinno to zależeć od łatwości zapamiętywania przez nie kolejnych wyrazów. Czas nauki nie powinien być zbyt długi i wynosić około 20 min.

 

Ad.1. Proces nauki rozpoczyna się powtórką jednostek, których już dziecko się uczyło. Ich ilość jest uzależniona od szybkości zapamiętywania i zapominania. Jest zgodna z algorytmem uczenia się. Każda nowa jednostka zapamiętana przez dziecko jest co jakiś czas prezentowana ponownie z celu sprawdzenia czy nadal jest pamiętana. Jeżeli dziecko zapomniało ją, jest przenoszona do ciągu wyrazów przeznaczonych do utrwalenia na dany dzień, a następnie co jakiś czas znowu sprawdzana aż do trwałego zapamiętania.

 

Ad.2. Drugi etap to etap poznawania nowych wyrazów. Dziecko po kolei wywołuje ilustracje i ma za zadanie wpisać nazwy prezentowanych desygnatów. Jeżeli nie zna odpowiedzi, samo wywołuje odpowiedź z komputera i stara się ją zapamiętać. Jeżeli nie wpisało nazwy, co w tym etapie ma miejsce najczęściej lub zawsze, zadanie to zostaje przeniesione do następnego etapu, tj. utrwalania. W danym dniu dziecko wywołuje tyle nowych jednostek, ile jest w stanie w krótkim czasie utrwalić. Na początku może to sprawiać nieco problemów i w tym etapie nauczyciel może służyć dzieciom pomocą.

 

Ad.3. Ostatnim etapem nauki na dany dzień jest utrwalenie tych wyrazów, których dzie3cko nie znało (nie potrafiło wpisać) w czasie dwóch poprzednich etapów. Każda ilustracja i wyraz powtarzają się w ciągu innych wyrazów aż do momentu, kiedy dziecko samo potrafi zapisać (zna) nazwę przedmiotu.

 

 

            W następnych dniach dziecko kontynuuje pracę uwzględniając te same etapy lub też pomija etap drugi, tzn. zapamiętywanie nowych wyrazów, jeżeli etap pierwszy przewiduje dużą liczbę zaległych jednostek.

            Poza oknem dialogowym na ekranie mogą być widoczne: pasek oceny, pasek statystyki i inne elementy. Ten program powinien być jednak jak najbardziej uproszczony. Pasek statystyki jest potrzebny, aby dziecko w każdym momencie mogło obserwować na jakim etapie pracy się znajduje. Zamiast ocen należałoby jedynie uwzględnić informację o zaliczeniu bądź nie zaliczeniu zadania. Oryginalny program Super Memo stwarza możliwość dokładnej analizy przebiegu procesu zapamiętywania, co może być wykorzystane przez nauczyciela w celu diagnozy zdolności ucznia do zapamiętywania nowego materiału (pamięci).

 

Treści programowe.

 

            Treści programowe wynikają bezpośrednio z programu nauczania szkoły dla dzieci niesłyszących. Praca w klasie toczy się wokół określonych kręgów tematycznych. Każdy temat jest związany z opracowywaniem pewnego zasobu pojęć. W kolejnych klasach ten zasób powiększa się. Program zawiera zbiór kilkuset wyrazów: rzeczowników, czasowników oraz przymiotników. Poszczególne bazy pojęć w obrębie różnych kręgów tematycznych mogą być uzupełniane przez nauczyciela w zależności od potrzeb dydaktycznych.

 

Zagadnienia programowe w klasach  I – III szkoły podstawowej	Słownictwo opracowywane w ramach realizowanych zagadnień programowych.
I. Szkoła – dziecko jako uczeń, kolega.	Dyżurny, uczeń, uczennica, nauczyciel, nauczycielka, ołówek, długopis, kredka, plastelina, temperówka, linijka, gumka, zeszyt książka, pisaki, nożyczki, tornister, plecak, klasa, szkoła, szatnia, sala gimnastyczna, boisko, korytarz, toaleta, kalkulator, liczydło, kosz, bramka, pisze, maluje czyta, huśtawka, piaskownica, równoważnia, karuzela, drabinki, pisze, maluje, czyta, sprząta, rysuje, ściera, podlewa, ławki, stoliki, biurko, krzesło, tablica, godło, orzeł, szafka, gąbka, kreda.
II. W domu i internacie.	Mama, tata, dziecko, babcia, dziadek, młody, stary, dziewczynka, chłopiec, ciocia, wujek, skakanka, miś, lalka, wózek, klocki, puzzle, piłka, auto, domino, kuchnia, sypialnia, łazienka, ubikacja, balkon, wieżowiec, blok, domek jednorodzinny, pokój dzienny, świetlica, przedpokój, podwórko, ręcznik, mydło, gąbka, szczotka do zębów, pasta do zębów, mydelniczka, kosmetyczka, grzebień, szczotka do włosów, lustro, mleko, masło, ser biały, ser żółty, śmietana, mięso, wędlina, kiełbasa, kaszanka, pasztetówka, szynka, baleron, parówki, chleb, bułka, rogal, chałka, ciasto, ziemniaki, kasza, ryż, kotlet mielony, kotlet schabowy, gulasz, wątróbka żołądki, gołąbki, pyzy, kluski, makaron, herbata, kawa, kakao, sok, napój, woda, ryby, jajko, jajko sadzone, jajecznica, majonez, ketchup, zupa, drugie danie, kompot, budyń, kisiel, głowa, oczy, usta, uszy, nos, brwi, rzęsy, policzki, włosy, grzywka, warkocze, kitka, szyja, ręce, dłonie, łokcie, palce, klatka piersiowa, piersi, brzuch, nogi, kolana, stopy, pięta, pośladki, kręgosłup, tułów, siostra, brat, córka, syn, wnuczka, wnuk, talerze, talerzyk deserowy, talerz głęboki, talerz płytki, łyżka, łyżeczka, nóż, widelec, szklanka, kubek, waza, półmisek, salaterka.
III. Wydarzenia z życia dziecka	Tort, świeczki prezenty, Mikołaj, choinka, ozdoby choinkowe, łańcuch, bombki, lampki, lekarz, pielęgniarka, bada, mierzy ciśnienie, robi zastrzyk, strzykawka, igła, stetoskop, bandażuje, bandaż, plaster, tabletki, krople, syrop, leki, szpital, przychodnia lekarska, przykleja, plaster, apteka, chory, zdrowy.
IV. Życie ludzi w mieście.	Miasto, most, ulica, latarnia, basen, pływalnia, chodnik, sygnalizacja świetlna, światło zielone, światło czerwone, światło żółte, skrzyżowanie, zebra (pasy), pieniądze, zakupy, koszyk, wózek, sprzedawczyni, kasjerka, autobus, tramwaj, taksówka, samochody, rower, motor, kierowca, pasażerowie, przystanek, postój, samochód osobowy, samochód ciężarowy, wywrotka, T.I.R., cysterna, dźwig, koparka, spychacz, ciągnik, statek, kajak, żaglówka, łódka, samolot, helikopter, kasa, poczekalnia, bilety, przechowalnia bagażu, walizka, torba podróżna, plecak, siatka, peron, tor, rozkład jazdy, przyjeżdża, odjeżdża, stoi, semafor, przystanek, czeka, wsiada, wysiada, jedzie, widownia, ekran, scena, film, spektakl (przedstawienie), widz, aktor, szatnia, ogląda, gra na scenie, czasopisma, gazety, teatr, kino, sklepy – spożywczy, papierniczy, z zabawkami, warzywny, obuwniczy, odzieżowy, kwiaciarnia, księgarnia, mięsny, kiosk, nabiałowy, samoobsługowy (SAM), kupuje, sprzedaje, cena, półki, towar, zakupy.
V. Życie ludzi na wsi.	Wieś, zagroda rolnika, dom, podwórko, sad, ogród warzywny, pola, łąka, obora, stodoła, stajnia, chlewnia, wozownia, szopa, garaż, krowa, cielę, byk, świnia, prosię, owca, jagnię, baran, koń, źrebię, kura, kogut, kurczę, kaczka, gęś, indyk, perliczka, kot, pies, pług, siewnik, kombajn, wóz, przyczepa, sieje, orze, podlewa, sadzi, grabi, kosi, bronuje, zrywa, kopie, mostek, strumień, rzeka, jezioro, droga.
VI. Jesień.	Ulewa, deszcz, mżawka, chmury, wiatr, wieje, termometr, temperatura, pada, kałuża, kwiaty, astry, dalie, liście, drzewa, krzewy, brązowe, żółte, pomarańczowe, czerwone, szare, fioletowe, różowe, kasztany, żołędzie, jarzębina, jabłka, gruszki, śliwki, wiśnie, czereśnie, morele, brzoskwinie, truskawki, maliny, agrest, porzeczki, winogrona, owoce, drzewa owocowe, marchewka, pietruszka, seler, por, kapusta, kalafior, kalarepka, brukselka, czerwone buraki, fasola, groch.
VII. Zima.	Śnieg, pada, sypie, mróz, lód, czapka, szalik, rękawice, kurtka, płaszcz (palto), spodnie, buty, futro, kożuch, sikorka, kuropatwa, wróbel, karmnik, ziarno.
VIII. Wiosna.	Pąki, trawa, przebiśnieg, krokus, żonkil, tulipan, bazie, kwitnie, rośnie, sałata, rzodkiewka, szczypiorek, park, ławki, fontanna, plac zabaw, staw, alejki, altana, grabie, łopata, motyka, konewka, grządki, sadzonki, nasiona, grabi, sadzi, sieje, podlewa, kopie, doniczka.
IX. Zabawy na śniegu i lodzie.	Ślizgawka, sanki, narty, łyżwy jedzie, zjeżdża, lepi, bałwan, śnieżki, rzuca, skacze, tańczy.

 

 

            Specyfiką języka polskiego jest to, iż wyrazy występują w różnych formach fleksyjnych, a uwzględnienie ich niepotrzebnie skomplikowałoby proces nauki.

            Celem programu nie jest wyeliminowanie z procesu dydaktycznego nauczyciela, ale ścisła współpraca z nim i w jego gestii leży praca z wyrazami w różnych formach zależnych od funkcji pełnionych w wypowiedziach. Program ma wspierać nauczyciela a nie wyręczać

go.

 

            Rzeczowniki miałyby formę mianownika liczby pojedynczej  lub mnogiej (zależnie od ilustracji), czasowniki formę 3 os.(reszta cech fleksyjnych zależnie od sytuacji

przedstawionej), natomiast przymiotniki miałyby postać mianownika (rodzaj i liczba zależnie

od ilustracji).

            Wyrazy te są podstawowymi wyrazami, które dziecko ma za zadanie opanować na poziomie klas I – III szkoły podstawowej. Nie są to wszystkie wyrazy opracowywane na zajęciach lekcyjnych ale te, które można zilustrować. Pozostała część pojęć musi być z konieczności opracowywana w kontakcie z nauczycielem i utrwalana w inny sposób

            Mimo to zastosowanie programu „Mój słownik” pozwoli na ekonomiczniejszą i efektywniejszą prace nad kształtowaniem języka dziecka niesłyszącego.

 

            Komputerowa prezentacja dźwięku pozwala na ustalanie jego natężenia zależnie od potrzeb dziecka. Dziecko na miarę możliwości osłuchuje się z dźwiękiem, który słyszy, odpowiadającym prezentowanemu słowu i uczy się go interpretować. Słyszany dźwięk będzie mu się kojarzył ze znaczeniem, jakie niesie. Ułatwi mu to odbiór dźwięków i znaczeń płynących doń z otaczającego świata.

 

            W szkole zajęcia z programem mogą być prowadzone w pracowni komputerowej. Program zakłada możliwość korzystania z niego przez kilku użytkowników.

 

 

Spodziewane efekty programu.

 

            Dziecko pracujące z programem uzyskuje trwałe zapamiętanie dużej części słownictwa (słownictwo, które da się zilustrować przy pomocy obrazu) wprowadzanego na zajęciach lekcyjnych, niezbędne do pełnej realizacji programu nauczania.

            Dostosowuje tempo pracy do własnych możliwości.

            W ekonomiczny sposób wykorzystuje czas pracy.

Stale obserwuje własne postępy i bierze za nie odpowiedzialność.

Wykorzystuje nowoczesną technologię w procesie poznawczym.

Nauczyciel w każdym momencie może sprawdzić poziom opanowania słownictwa przez konkretnego ucznia. Może swobodnie posługiwać się słowami wiedząc, że są one już utrwalone.

Praca ucznia z programem pozwala na wyeliminowanie pracochłonnych etykiet obecnych w klasach dla uczniów niesłyszących, wobec których stosuje się metodę fonogestów jako podstawową metodę komunikacji.